Historicus en PvdA-lid Maarten van Rossem trapte op woensdag 14 september af tijdens de Algemene Ledenvergadering. De schrijver van het verkoopsucces Waarom is de burger boos? ontvouwde in zijn lezing op geheel eigen wijze zijn theorieën en opinie over de opkomst van het populisme, de islamisering van Nederland en Gekke Geert. ‘Democratie vraagt om een georganiseerde vorm van oplichterij.’ Aansluitend vond de fractieverantwoording plaats.

Maarten van Rossem blijft een niet-alledaagse verschijning. Vandaag als zo vaak gekleed in een zwarte coltrui, schuifelt hij met de microfoon dicht bij zijn mond langs de voorste rij toeschouwers in de zaal van Hof aan de Riviervismarkt. Ondertussen mompelt hij vrij monotoon doch uiterst aangenaam over hedendaagse politiek en vooral over Gekke Geert, ‘de invloedrijkste politicus van Nederland’. De ene keer verhaalt hij zeer diepgaand en smijt Van Rossem met onderbouwende feiten voor zijn al met al boeiende relaas. Even later belandt hij in een vrije waterval van woorden en smeuïge zinsneden. Licht provocerend, soms zelfs ongezouten, en vrijwel continu doorspekt met – weliswaar – cynische humor. Soms eenvoudigweg tegen het cabareteske aan, zonder enige moeite de lachers op zijn hand. Het is een fijne avond.

Oplichterij

Volgens de historicus vraagt ons stelsel van parlementaire democratie om een georganiseerde vorm van oplichterij. Immers, in verkiezingstijd worden beloften gedaan en daarna moet consensus worden bereikt met coalitiegenoten. Het kent een lange traditie dat politieke partijen de kloof tussen politiek en burgers willen dichten. Feitelijk is het populisme onlosmakelijk verbonden met ons politieke systeem. Van Rossem is de mening toegedaan dat ons parlementaire stelsel juist uitstekend werkt: ‘Als je de kiesdrempel haalt, mag je meedoen. In Nederland kunnen brievenbusplassers in het parlement terechtkomen. Hero Brinkman staat daarnaast voor mij voor zo’n beetje alles waar ik niks mee heb. Maar het systeem laat zien dat ook een proleet kan worden verkozen in het parlement.’

In Waarom is de burger boos? geeft Van Rossem het al aan: tijdens Paars trok zowel de PvdA als de VVD naar het politieke midden toe, waardoor zowel op de linker- als op de rechterflank, zeker na het vertrek van Frits Bolkestein naar Brussel, grote gaten vielen. Dit bood ruimte aan Fortuyn en enkele jaren later aan Rita Verdonk en Geert Wilders, maar ook op de linkervleugel aan de SP. Van Rossem: ‘Ik denk weleens: wat was er gebeurd wanneer niet Mark Rutte partijleider was geworden van de VVD, maar Rita Verdonk? Was Gekke Geert dan misschien helemaal niet op komen zetten?’

Koploper

Van Rossem is verbaasd dat het populisme eind jaren negentig kwam opzetten. In iets minder dan twintig jaar tijd was Nederland immers van hekkensluiter op economisch terrein een van de koplopers geworden van de Europese Unie. Toch werd daarna, onder meer dankzij Pim Fortuyn, de burger zogezegd boos. Van Rossem: ‘Bij populisme komt het erop neer dat het nooit goed is gegaan. Dit was ook een verwijt aan Paars. We hadden niet naar de burgers geluisterd. De vraag die ik altijd heb is: naar wie we hadden we niet geluisterd? Aan mij zijn ze het in elk geval niet komen vragen. En bestaat “het volk”? Het populisme claimt dat het volk een coherente eenheid is. Maar dat is het natuurlijk niet.’ Overigens is het populisme geen rechtse verschijning. ‘Vijftien jaar geleden ontstond een golf van jarenlang populisme met de oprichting van Leefbaar Hilversum, nota bene door een PvdA-lid, dat het Guinness Book of Records wil halen omdat hij het grootste aantal politieke partijen heeft opgericht.’

In zijn toespraak haalt Van Rossem ook menigmaal Gekke Geert aan, volgens de professor de invloedrijkste politicus van Nederland en bovendien ‘knettergek’. Van Rossem: ‘Gekke Geert gaat uit van een islamisering van Europa. Weet u dat er in de Europese Unie 503 miljoen mensen wonen en dat ongeveer vier procent hiervan islamitisch is? Daarbij woont de helft van de moslims in Frankrijk en is het ook nog eens zo dat het een groep is die een achterstand heeft en bovendien behoorlijk wordt gediscrimineerd. Gekke Geert heeft ons nimmer uitgelegd hoe die groep in twintig jaar tijd Europa kan islamiseren.’

Voorlopig is Van Rossem gematigd positief. ‘Gezien de ontwikkelingen in Denemarken ben ik voor het eerst weer optimistisch. Wat we in elk geval niet moeten doen is ons spiegelen aan de populisten. De uitgangspunten van de sociaaldemocratie zijn nog altijd prima bruikbaar. Hiermee moeten we de inhoudelijke polarisatie zoeken. U kunt het zich nauwelijks voorstellen, maar ik verzeker u: eens komt er een nieuw kabinet.’

Fractieverantwoording

Tijdens deze ALV vond ook de fractieverantwoording plaats. PvdA-fractieleden legden de toegestroomde PvdA-leden uit wat de fractie in een ruim een jaar tijd heeft bereikt. Fractievoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven nam de rol van gastvrouw op zich. Ze legde uit dat het voor de fractie, zeker in vergelijking met de vorige collegeperiode, een lastige tijd is. ‘We hebben een moeilijke klus doordat we te maken hebben met andere politieke verhoudingen. Veel van het gemeentebeleid staat daarnaast in het teken van de bezuinigingen. Het is lastig om in deze crisis met een linkse minderheid toch dingen die voor ons belangrijk zijn voor elkaar te krijgen.’

Centraal stonden de verschillende grote onderwerpen, zoals armoedebeleid, duurzaamheid en huisvesting. Van Nieuwenhoven nodigde telkens een raadslid uit om voor de groep toeschouwers een korte toelichting te geven. Bezoekers van de fractieverantwoording kregen gelegenheid om tussendoor de raadsleden kritisch te ondervragen.

Er is in een jaar tijd veel bereikt en er is veel gebeurd. Zo legde Rajesh Ramnewash uit dat het goed gaat met de krachtwijken. Er wordt veel beter schoongemaakt en er worden mooie, nieuwe woningen gebouwd. De middeninkomens komen terug naar de krachtwijken. Gerard Verspuij wees de aanwezigen erop dat de eis van dertig procent sociale woningbouw bij verschillende bouwprojecten steeds weer is gehaald – linksom of rechtsom. Volgens Lobke Zandstra is het onvermijdelijk, gezien de stevige bezuinigingen, dat er bibliotheken sluiten. Maar desalniettemin ligt er een goed plan en behouden we qua bibliotheken een goed aanbod. Saskia Mulder heeft zich onder meer ingezet voor het niet zonder meer sluiten van buurthuizen; eerst moeten alternatieven zijn gevonden. Tevens ligt er, volgens Mulder, een goede emancipatienota die inmiddels wordt besproken. Mustafa Okcuoglu gaf aan dat het aantal leerwerkplekken is uitgebreid en dat mensen met een ID-baan niet zomaar kunnen worden ontslagen. Tevens zijn veel regels van de gemeente voor ondernemers verwijderd of vereenvoudigd. Bas Sepers wees erop dat duurzaamheid een belangrijke plek heeft gekregen binnen de collegeplannen. In het Klimaatplan staat beschreven hoe de gemeente in stappen kan doorgroeien naar een klimaatneutrale stad in 2040.