Wie om zich heen kijkt, kan zien dat er veel kantoren leeg staan. In Den Haag gaat het om zo’n twaalf procent. In veel gevallen staat er niet eens meer een bord ‘Te huur’ bij. Vastgoedbeheerders willen zo voorkomen het imago te krijgen dat het niet goed gaat met hun bedrijf. In de ons omringende gemeenten staat 20 tot 25 procent van de kantoorruimte leeg. Uit de cijfers blijkt dat wat er de afgelopen acht jaar aan kantoorruimte is bijgebouwd, heeft geleid tot leegstand elders. In Den Haag zal het probleem door de grootschalige bezuinigingen bij het rijk en de gemeente in de komende jaren nog fors verslechteren.

Voor optimisme is geen reden; de hoge leegstand heeft namelijk structurele oorzaken. De kern ervan zit in de vergrijzing, die zich uit in de sinds twee jaar ingezette daling van de beroepsbevolking. Er is dus geen behoefte aan het huisvesten van meer kantoorpersoneel. En verder is er een andere ontwikkeling: zowel de markt als de overheid maken werk van het verhogen van de bezettingsgraad van de kantoorgebouwen. De verwachting van deskundigen is dat in een periode van tien tot vijftien jaar zo nog eens twintig tot dertig procent van de huidige voorraad overbodig wordt. Wie weet hoe de Engelse overheidskantoren eruitzien: rijen bureaus zoals tafels in klaslokalen, en dat is maar een beetje overdreven, ziet waar toenemende bezuinigingen verder nog toe kunnen leiden.

Zoveel leegstand kan leiden tot verpaupering. Dat moet uiteraard worden voorkomen. Maar dat zal niet eenvoudig zijn. Ook betekent de leegstand op de kantorenmarkt dat voor een aantal van de structuurplannen de financiële basis fors wordt aangetast. Wat dat betekent, moet snel duidelijk worden gemaakt. Aan de andere kant biedt deze situatie ook kansen. Minder kantoren betekent meer ruimte voor woningbouw, zonder dat we groen hoeven op te offeren. Ook vervalt de noodzaak hoogbouw neer te zetten op plaatsen waar we dat voor de stad niet moeten willen. We kunnen nog jaren voort met de in de stad beschikbare ruimte, zeker als we ook met laagbouw gaan verdichten.

De komende jaren hebben we in Nederland grote behoefte aan bijvoorbeeld zorgwoningen voor ouderen. Die kunnen worden ingebouwd in oude kantoren. Als die tenminste op geschikte plekken staan en de opkoopkosten daarvan laag genoeg zijn om na verbouw tot een aanvaardbare huurprijs te kunnen komen. Dat zal niet eenvoudig zijn. In de afgelopen jaren zijn de subsidies voor sociale woningbouw zo goed als verdwenen. Terwijl de bezuinigingen die worden doorgevoerd door dit rechtse kabinet onevenredig de lagere inkomens treffen, waardoor de behoefte aan goedkopere woningen zal stijgen. Wel sociale werkvoorziening afschaffen, maar de onroerendgoedbelasting verlagen als cadeau voor de huizenbezitter. De VVD heeft nu de macht haar kiezers te belonen en doet dat ook ten koste van de lager betaalden!

Wat gaan Nederland en Den Haag doen met die overbodige kantoorruimte? Daarvoor circuleren al een aantal aanbevelingen. Het zijn voorstellen die eigenlijk door alle politieke partijen kunnen worden gesteund, behalve als een van die partijen graag de vastgoedwereld de hand boven het hoofd wil houden. Hieronder vier aansprekende aanbevelingen.
1. Voer zo snel mogelijk de model leegstandverordening van de Vereniging Nederlandse Gemeenten in, naar het voorbeeld van de gemeente Amsterdam.
2. Schaf de fiscale aftrekbaarheid van leegstandskosten af, voor gebouwen die langer dan een jaar leeg staan en waarvoor geen aanvraag voor een (ver)bouwvergunning is ingediend.
3. Stort de opbrengst van de afschaffing van de fiscale aftrek van leegstand in een fonds voor herontwikkeling van bestaande gebouwen.
4. Laat gemeenten regionaal samenwerken in plaats van elkaar te beconcurreren. Regionale grond/vastgoedbedrijven kunnen een grote bijdrage leveren aan het terugdringen van de overproductie van kantoren, bedrijfshallen en winkelruimte.

Met het nemen van het initiatief tot het uitvoeren van deze aanbevelingen kan de PvdA veel goede ontwikkelingen op gang brengen voor onze stad Den Haag. Politiek gezien is het ook wijs als de PvdA zich op dit terrein niet door andere partijen de kaas van het brood laat eten.

Frits van Erpers Roijaards, voorzitter werkgroep stad