Toespraak Marko Fehres op de Dag van de Arbeid

Negentien jaar na de dood van de grote socialistische voorman Pieter Jelles Troelstra gaf het Troelstracomité van de Partij van de Arbeid opdracht aan de beeldhouwer Piet Esser om een beeld te vervaardigen ter herinnering. Het moest een plaats krijgen in het Westbroekpark in Scheveningen – waar we ons nu bevinden – niet ver van het laatste woonadres van Troelstra aan de Leuvensestraat 30 in het Belgisch Park. Vandaag vieren we de 1ste mei, maar ook de 150ste geboortedag van Pieter Jelles Troelstra, geboren op 20 april 1860 in Leeuwarden.

Pieter Jelles Troelstra richtte in 1894 met de 11 anderen de SDAP op. Eén van de grote bewonderaars van Troelstra was Willem Drees, die in 1902 lid werd van de SDAP na het beluisteren van een speech van Troelstra in Amsterdam.

De opdracht van het Troelstracomité tot het maken van het monument werd gegeven in 1949, Willem Drees was toen premier. De kunstenaar Piet Esser had in 1946 Jan Bronner opgevolgd als hoofd van de afdeling beeldhouwkunst aan de Rijksacademie in Amsterdam, hij was ten tijde van de opdracht 35 jaar oud. Het gevraagde beeld moest ‘De verheffing van de arbeidersklasse’ symboliseren.

Piet Esser was een klassieke beeldhouwer, die ook met de abstracte richting in de beeldhouwkunst speelde. Dit monument is daar een prachtig voorbeeld van: een betonnen poort met daarbovenop elkaar ondersteunende arbeiders en er onder een naar zijn gehoor wenkende (hij was een begenadigd spreker) Troelstra, meer dan levensgroot vereeuwigd. Het model van het beeld reisde eerst in 1953 naar Parijs om vergroot te worden in gips. Een weg die het beeld ‘De Dokwerker’ van collega beeldhouwer Mari Andriessen later zou volgen.

Bij bronsgieterij Binder in Haarlem is het in brons gegoten. Stevige mannen met petten op hebben het beeld met een grote houten hijsinstallatie op z’n plek gezet. Ik heb Polygoon journaalbeelden gezien van de onthulling van het beeld op 13 mei 1953 – door een, zoals het persbericht beschreef ‘jonge AJC’er, in aanwezigheid van premier Willem Drees, en het is heel mooi om te zien dat deze plek er 57 jaar later nog vrijwel identiek uitziet.

Piet Esser wordt nu beschouwd als de nestor van de Nederlandse beeldhouwkunst. Bekende werken van hem zijn het herinneringsmonument aan de Stormramp in IJmuiden uit 1969, de Icarus in de tuin van ons Gemeentemuseum uit 1970 en de Barmhartige Samaritaan uit 1976 die in Utrecht staat.

Op dit moment is er een tentoonstelling gewijd aan leven en werk van de beeldhouwer Piet Esser – die in 2004 overleed – in het museum Beelden aan Zee in Scheveningen. Tot 23 mei kunt u deze tentoonstelling bezoeken en ik kan u dit ten zeerste aanbevelen.

Dank u wel.

Marko Fehres
1 mei 2010

Het Rijswijkse Strijdkoor

Troelstra