Verslag van het politiek café dat de afdeling op woensdag 5 november heeft georganiseerd in het gebouw van de praktijkschool Esloo-Pro aan de Noordpolderkade.

De eerste inleider was Staf Depla, Tweede Kamerlid voor de PvdA met onderwijs en integratie in zijn portefeuille. Hij begon met te zeggen dat het uiteraard belangrijk is dat wijken veilig en leefbaar zijn en dat het goed is dat wijkagenten en straatcoaches dat proberen te bewerkstelligen. De manier waarop ze dit aanpakken, kan het beste in en door de wijk zelf georganiseerd worden.
In sommige buurten is er echter een kleine groep jongeren, perfect geïntegreerd in de straatcultuur, die voor veel overlast zorgt. Deze straatcultuur moet doorbroken worden, want anders gaat het gedrag van deze jongeren van kwaad tot erger (criminaliteit). Straatcoaches zijn daarmee bezig, maar er moet meer gebeuren. Als tegenwicht moet de thuiscultuur versterkt worden, onder meer door opvoedingsondersteuning. (Daar blijkt veel behoefte aan te zijn.) Deze ondersteuning mag niet vrijblijvend zijn. Bij gezinnen waar deze hulp nodig is, moet bij weigering desnoods enige dwang uitgeoefend worden.
Behalve de thuiscultuur moet ook de schoolcultuur versterkt worden. Het risico bestaat anders dat de straatcultuur de schoolcultuur overneemt, met als gevolg dat de school niet meer veilig is en het onderwijs niet meer in staat is voor de leerlingen een kansrijke toekomst mogelijk te maken.
De schoolcultuur moet op meer dan één manier versterkt worden:
- Allereerst dient het onderwijs kwalitatief goed te zijn en de ambitie te hebben alle leerlingen de basiskennis en basisvaardigheden bij te brengen: taal, rekenen, burgerschap.
- Daarnaast moeten scholen ervoor zorgen dat hun leerlingen op tijd komen, niet spijbelen, niet pesten, goed en respectvol met elkaar omgaan, e.d. Wanneer dit niet gebeurt, moet de school meteen actie ondernemen. De leerlingen moeten zich betrokken gaan voelen bij de school.
- De scholen moeten leerlingen die beter met hun handen kunnen werken en dat ook liever willen, daartoe de mogelijkheid bieden.
- De scholen moeten leerachterstanden zo snel mogelijk opheffen.
- De mogelijkheid moet er komen dat kortdurende mbo-opleidingen (niveau 1 en 2) binnen de vertrouwde, kleinschalige setting van het vmbo worden gegeven.
Kortom, hoe meer kansen het onderwijs biedt op doorstroming naar vervolgopleiding of een behoorlijke baan, hoe beter dat is voor de wijken. Het onderwijs moet dan ook een van de pijlers zijn van de aanpak van de krachtwijken.

De volgende inleider was Jaap Westbroek, oud-directievoorzitter van de Scholengroep Esloo. Hij kon zich vinden in de woorden van zijn voorganger, maar hij wilde de lijn in diens betoog verder doortrekken.
Dat in allerlei wijken jongeren problemen veroorzaken, heeft alles te maken met hun levensfase: de puberteit. In deze fase in hun groei naar volwassenheid ontwikkelen jongeren een nieuwe identiteit en een nieuw zelfbewustzijn. Daartoe kopiëren ze het gedrag van hun leeftijdgenoten, met wie ze daardoor een groep vormen die hun denken en handelen sterk bepaalt. Kenmerkend zijn daarbij een verminderde creativiteit en een groter schaamtegevoel, verzet tegen de oudere generatie en een sterke drang tot eigen gelijk. Het gevolg is dat de meeste mensen pubers lastig vinden. De verklaring voor dit gedrag is dat jongeren van die leeftijd de wereld in willen en deze willen veranderen, maar dat ze dit nog niet kunnen.
In deze voor jongeren lastige en kwetsbare fase kan het gemakkelijk misgaan en bij sommige pubers gebeurt dat dan ook, met schooluitval en omarming van de straatcultuur als gevolg. Een slechte gezinssituatie bevordert de mogelijkheid dat dit inderdaad plaats heeft en vergroot de kans op onvoldoende agressiebeheersing. Wijken met een zwakke sociale infrastructuur versterken dit nog eens.
Over de puberteitsproblemen heeft Hannah Arendt in 1958 al geschreven: ‘De oudere generatie behoort op te voeden door midden tussen de jongeren te staan en de opvoeding niet aan hen zelf over te laten: dat is ondemocratisch (recht van de sterkste) en leidt tot gebrek aan beschaving: de jongere generatie behoeft weerstand te ondervinden. Dit lijkt een conservatief standpunt, maar de jongere generatie heeft recht op zijn ‘natale kracht’ en moet de mogelijkheid krijgen die tegenover de oudere generatie te gebruiken. Door de worsteling der generaties wordt de nieuwe generatie gevormd en gerijpt. Zij leert de samenleving over te nemen en te herscheppen.’ Zowel de persoonlijke geschiedenis van Barack Obama als de afgelopen Amerikaanse presidentsverkiezingen zijn hier een mooi voorbeeld van.
Wat we hieruit kunnen leren, is:
- Jongeren worden zich in de puberteit bewust van hun toekomst en we moeten daarop inspelen.
- De zorg die we hun geven, is een afgeleide daarvan. Ze hebben zorg nodig om hun toekomst vorm te kunnen geven.
- Onderwijs gaat over de toekomst; het is onbegrijpelijk dat het onderwijs en de pedagogische opdracht van de school niet centraal worden gezet in de aanpak van onze jeugd, helemaal in het voortgezet onderwijs.
Dit moet samen gebeuren met alle andere instellingen die zich met de jeugd bezig houden. Zij kunnen de school daarbij ondersteunen.
Het voorgaande illustreerde de inleider met het volgende:
a. De school waar dit politieke café gehouden wordt (Esloo Praktijkonderwijs), staat in een wijk met beperkte mogelijkheden.
b. De leerlingenpopulatie is daar een afspiegeling van.
c. De school heeft besloten samen met de leerlingen zich op verbetering van de wijk te gaan richten en daarmee ook de leerlingen sterker en intelligenter te maken.
d. De school wil dus ook samen met de leerlingen de wijk veiliger maken door de wijk in ‘eigendom’ te geven aan de jeugd, met begeleiding.
Voorbeelden van deze aanpak zijn:
- Streetmix, een streetdancegroep van het Overboschcollege, die aan het begin van deze avond een kort optreden verzorgde. Deze leerlingen hebben een zinvolle tijdbesteding na schooltijd in plaats van dat ze maar wat rondhangen en soms rottigheid uithalen. Bovendien heeft het een positieve invloed op henzelf (meer zelfdiscipline en zelfbewustzijn) en op hun schoolprestaties,
- Corbulo watch (surveillance door scholieren van het Corbulocollege in Voorburg in het nabijgelegen winkelcentrum),
- het schoolgebouw als bijdrage aan een wijkvoorzieningenhart,
- verschillende winkeltjes om bij te dragen aan de infrastructuur als die (te) beperkt is (zo heeft de praktijkschool Esloo Pro een bloemenwinkeltje, een parfumerie/cadeauwinkel, een copyshop/drukkerij en een fietsenmakerij),
- de wijk minder anoniem en meer op elkaar betrokken maken door bijv. naamplaatjes op de deuren te bevestigen en door de openbare ruimte (mee) te onderhouden,
- helpen in het zorgcentrum Wenckebach (gelegen naast Esloo Pro).
Hoe zeer Jaap Westbroek het ook eens was met Staf Depla dat de kerntaken van de school taal/Nederlands, rekenen en burgerschap zijn, hij hoopte aangetoond te hebben dat aan dat burgerschap meer vast zit dan een beetje netjes met elkaar leren omgaan.

De laatste inleider was Peter van Os, projectmanager Ontwikkeling Gebiedsgebonden Politie. Het doel van het project waar hij leiding aan geeft, is 1. ervoor te zorgen dat bij agenten de kennis en vaardigheden aanwezig zijn die deze nodig hebben bij hun werk in de wijk, en 2. dat de rest van het politieapparaat zodanig georganiseerd is dat dit het werk van de wijkagent goed ondersteunt. In het verleden was de functie van wijkagent vaak een restpost bij de verdeling van de werkzaamheden. Dit had tot gevolg dat deze vaak behoorlijk gefrustreerd raakte, doordat hij (of zij) met te weinig kennis en training op pad werd gestuurd, nergens in het politieapparaat met zijn ervaringen en vragen terecht kon en soms zijn werk doorkruist zag door collega’s die actie ondernamen naar aanleiding van een 112-melding. Dit moest dus anders, maar zo’n wijziging is om een aantal redenen niet eenvoudig en het zal dan ook nog enkele jaren kosten voor deze verandering gerealiseerd is.
Het eerste probleem is dat de politie regelmatig in een spagaat zit tussen corrigeren (het handhaven van orde en rust, haar primaire taak) en ondersteunen en helpen. Een tweede probleem is dat bij dat ondersteunen en helpen om bij te dragen aan de ‘sociale verheffing’ van een wijk de politie de wijk heel goed moet kennen (wat is het DNA van de wijk). Doordat de politie regelmatig tegenover de burgers staat, kost het haar vaak moeite te geloven in de positieve mogelijkheden van een wijk en haar bewoners. (Er wordt eerder gepraat over de onwil van deze bewoners dan dat er mét hen wordt gesproken.) Er moet daarvoor een mentaliteitsverandering komen en dat is weer problematisch doordat in de jaren 2000-2006 de leidinggevenden in de politie juist heel anders aanstuurden, topdown en op resultaatgericht (prestatiecontracten) en veel van die leidinggevenden nog in functie zijn.
Het is echter absoluut noodzakelijk dat de politie luistert naar de burgers, aansluit bij burgerinitiatieven (wat bijvoorbeeld bij slachtofferhulp is gebeurd) en samenwerkt met burgers (zoals bij de BuurtInterventieTeams in bijvoorbeeld de Schilderswijk en bij Burgernet, waarbij de mensen die zich hebben opgegeven, onmiddellijk na een misdrijf door de politie gebeld worden om mee op te letten). Aansluiten bij wat scholen doen om een veilige school en van daaruit een veilige buurt te creëren, moet voor de politie dan ook vanzelfsprekend zijn.

Discussie (beperkte tijd helaas)
- Een van de lastige problemen bij organisaties als scholen is een goede balans te bereiken tussen bottom-up en topdown. De individuele leraar heeft vaak te beperkt zicht op wat er buiten zijn lessituatie gebeurt. Hij moet soms dus aangestuurd worden, maar hij moet zich in dat proces wel blijven herkennen, want hij zal het moeten uitvoeren. Dat vraagt goed leiderschap, wat helaas niet iedere schooldirecteur gegeven is.
- Veel vmbo-scholen zijn vaak behoorlijk vitaal (vaak meer dan vwo/havo-scholen) Het onderwijs heeft veel meer potentie dan benut wordt. Daartoe moet er wel een herdefinitie komen van wat we van het onderwijs mogen verwachten.
- Het onderwijs moet klantvriendelijker worden. (Hier wordt de suggestie aan verbonden dat het onderwijs de maatschap als organisatievorm zou moeten hebben.)
- Gemeentes zouden meer de mogelijkheid moeten benutten dat zij bij nieuwbouw scholen kunnen vragen eerst na te denken over wat deze met hun onderwijs willen (zodat de architect het gebouw op grond daarvan ontwerpt).
- Voor de moeilijkste leerlingen en op de lastigste scholen zouden de beste leraren moeten werken (met navenante honorering).
- Bij veiligheid denken we in eerste instantie altijd aan de politie in plaats van aan onderwijs, hoewel een school ervoor kan (en moet) zorgen dat het veilig in de buurt is.

Tot slot: voor de aanwezigen was het duidelijk dat het onderwijs een heel belangrijke rol heeft bij de opbouw van de krachtwijken. Voor de Partij van de Arbeid moet het dan ook aanhoudend een punt van aandacht zijn hoe zij kan bevorderen dat het onderwijs deze rol optimaal vervult.