STUURMANSKUNST

De gevestigde Haagse politiek, kan zich klaarmaken voor de volgende veldslag met haar uitdagers.
Rita Verdonk gaf afgelopen zondag haar visitekaartje af tijdens een uitzending van Buitenhof.

Zij heeft als geen ander in de gaten, dat de complexiteit van de hedendaagse maatschappij simpliciteit
als antwoord nodig heeft. Ik denk dat de politieke partijen van het midden, zich grote zorgen moeten maken. Mevrouw Verdonk die in de opiniepeilingen nu al op 21 zetels slaat, moet eigenlijk nog beginnen en heeft het voordeel, dat vele verdedigingslinies rond de Haagse politiek aan kracht hebben ingeboet.

De politieke stromingen in Den Haag zijn sterk versplinterd en durven niet echt een vuist te maken tegen het populistische geweld. Alleen Pechtold (D66), heeft de populisten duidelijk tot vijanden verklaard, en dit legt hem electoraal geen windeieren. De andere politieke partijen zijn echter onmachtig. Dat geldt ook voor het vierde kabinet-Balkenende dat zich qua vertrouwen in een nog slechtere positie bevindt dan Paars II.

Er is geen enkel vertrouwen in het kabinet en de samenstellende politieke partijen gunnen elkaar het licht in de ogen niet. De legitimiteit van het kabinet zal waarschijnlijk nog verder dalen door de komende begrotingsonderhandelingen en vanwege het feit dat het aantal Nederlandse slachtoffers in Afghanistan zal toenemen.

Verdonk gaf tijdens de uitzending van Buitenhof enkele schoten voor de boeg:

1. De beweging van Rita Verdonk is zowel links al rechts. Mevrouw Verdonk en haar adviseurs
   hebben in de gaten dat de klassieke links-rechts tegenstelling niet meer zaligmakend is in de Nederlandse politiek. De Nederlandse kiezer is een Ikeaburger geworden die links en rechts elementen graait om zelf, met een burgervriendelijke sleutel, de eigen ideologie samen te stellen.
2. Verdonk maakte gehakt van het vierde kabinet-Balkenende door op te merken dat Eerste Kamerleden erover klagen dat zij - hoewel zij slechts één dag in Den Haag aanwezig zijn, niets te doen hebben. Harder kun je de inactiviteit van een kabinet niet neerzetten.
3. Verdonk is een voorstander van politieke kabinetten. Alles watje politiek wilt in Den Haag, zo
   maakte Verdonk duidelijk, loopt vast in de bureaucratie. Verdonk wil politieke kabinetten. Volgens
   mij heeft zij een terecht punt dat de meritobureaucratie elk punt van politieke discussie smoort, waardoor grote vraagstukken niet aan bod komen.
4. Hoewel het op de lachspieren werkt, heeft mevrouw Verdonk met haar Wiki's - vandaar de titel
   Ritapedia - een groot voordeel op de oude politiek, waarvan de meeste vertegenwoordigers nog
   niet in staat zijn een simpele PowerPoint presentatie te maken. Het interactief behandelen van
   vraagstukken komt tegemoet aan ontwikkelingen in de moderne maatschappij. Ik geloof niet dat
   het gaat werken, omdat de aggregatie van individuele voorkeuren het centrale probleem in de democratie blijft, maar Verdonk wekt de suggestie met de technologie voorop te lopen.

Kortom, het wordt weer peentjes zweten voor de gevestigde politiek. Mevrouw Verdonk presenteerde
zich in de Buitenhof-uitzending uitstekend en maakt meer kans dan Fortuyn, omdat de verdedigingslinies
rond Den Haag zijn verzwakt. Bovendien is Verdonk in staat zich te onderscheiden van de andere populist - Geert Wilders - die alleen maar rechtse standpunten heeft en zich door het amateuristische filmpje - Fitna - buiten elke orde heeft geplaatst.

Verdonk of Pechtold, dat zal de komende jaren het vraagstuk zijn!

Jouke de Vries
De auteur is hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Leiden en wetenschappelijk directeur van Campus Den Haag van diezelfde universiteit.

Deze column verscheen op 29 april 2008 in de Staatscourant.