Beste partijgenoten, dames en heren,

Het is weer 1 mei. Dat betekent de Dag van de Arbeid. Voor ons sociaaldemocraten is dit de dag om feest te vieren. En dat doen wij in Den Haag traditiegetrouw bij het Monument van Troelstra. De man die de sociaaldemocratie mede een gezicht heeft gegeven. Het is voor mij persoonlijk een grote eer om als kersverse vicevoorzitter van de PvdA Den Haag u, onze sprekers en heel in het bijzonder onze jubilarissen die al minstens een halve eeuw lid zijn van de PvdA welkom te mogen heten. Mijn rol vandaag is die van ceremoniemeester. Een vrije rol die maakt dat ik ook stil zal staan bij een aantal politieke en maatschappelijke ontwikkelingen.

Partijgenoten, het vieren van de Dag van de Arbeid daagt ons uit om in de historie van de sociaaldemocratie te kijken. Terughalen wat in 1886 in Chicago gebeurde om een achturige werkdag te bevechten. Terughalen wat in de Nederland in de negentiende en begin twintigste eeuw gebeurde om veilige arbeidsomstandigheden en fatsoenlijke lonen voor de arbeiders te realiseren. U weet als geen ander, en zeker die partijgenoten die vandaag onze jubilarissen zijn, dat er veel strijd is geleverd om burgers en arbeiders te beschermen. Te beschermen tegen uitbuiting, te beschermen tegen willekeur, te beschermen tegen sociale onveiligheid, te beschermen tegen armoede en tegen maatschappelijk isolement. Die strijd is in verschillende fasen met solidariteit gevoerd. Niet altijd was er dat succes dat wij graag wilden. Maar telkens weer hebben wij die strijd met vereende kracht, optimisme, vertrouwen en fatsoen opgepakt om een samenleving vorm te geven die staat voor eerlijk delen.

In verschillende bewoordingen met talrijke verhalen wordt op de Dag van de Arbeid deze historie teruggehaald om tegelijkertijd stil te staan bij de actualiteit van de dag. Deze actualiteit zegt ons dat de welvaart in de wereld niet goed is verdeeld. Deze actualiteit zegt ons dat ook de welvaart in ons rijke land nog niet goed is verdeeld. En daarom heeft de sociaaldemocratie een toekomst. Wij van de PvdA zijn het kloppende, sociale hart van de samenleving. Het ligt heel in het bijzonder op ons pad om alert te zijn op de verdeling van de welvaart. Het is onze maatschappelijke missie, partijgenoten, om dag in dag uit te strijden voor sociaal-economische gelijkheid. Geen moment moeten wij dat vergeten, en geen moment moeten wij concessies doen aan deze missie.

Wij moeten geen energie steken in discussies op de rechterflank van het politieke spectrum.
Het beste antwoord op populisme en onverdraagzaamheid is saamhorigheid en solidariteit om te zorgen voor sociaal-economische gelijkheid en een goed sociaal klimaat. Dat is onze missie en niets anders. Laten wij dat gezamenlijk oppakken met optimisme, vertrouwen en goed fatsoen.

Surrendra Santokhi

Dames en heren,

1 Mei is altijd een dag met een glans. Een mooie rooie glans. De dag waarop je je moeder een bos rode tulpen geeft. De dag die je verbindt met andere mensen in heel veel verschillende landen met het hart op de goede plek, links namelijk, met al die mensen met een sociaaldemocratische inborst. En al het gedoe rond al die nieuwe rechtse politieke bewegingen en het ruwe vaarwater waarin onze eigen PvdA zich bevindt, wordt op 1 mei gelogenstraft door die verbindende rode glans.

Nou die andere 364 dagen nog.

Dames en heren, 1 mei is onze dag. En het Troelstra-monument is onze plek.

Een mooie plek, en een bijzonder monument. Voor de man die aan de wieg stond van de sociaaldemocratische beweging, de voorloper van de PvdA, de SDAP, en zijn leven in dienst stelde van de sociaaldemocratie. De man die in 1918 tevergeefs de revolutie uitriep. Tegenwoordig zouden we zeggen: een proefballonnetje dat snel werd doorgeprikt. Troelstra had nog geen spindoctors.
Geen heilige dus, wel een voorman, een van de eersten, en daarmee voor sociaaldemocraten zelfs een eeuw later nog een bindende factor.

Over dat monument. Dat is toch wel een bijzonder monument. De maker, Vincent Esser, heeft beelden gecombineerd met een architecturale omlijsting. Eerst zie je die witte menhirs, een soort van hunebed, maar dan wel een bedacht en ontworpen hunebed. Dan zie je de sculptuur boven op de witte omlijsting, en tenslotte pas het standbeeld van de man Troelstra.
Met die architecturale omlijsting is het wel een monument geworden waaruit de tijdgeest spreekt. In 1953 is dit monument geplaatst. Misschien kent u die beroemde kerk van Le Corbusier in Ronchamps uit dezelfde tijd. In het groen met die witte punten en lijnen. Met zo’n uitstekende dakrand die eindigt in een opkrullende punt. Als een soort van hoed of muts.

En dan die beeldengroep bovenop het Troelstra-monument. Als ik met mijn zoon van 13 hier langsloop, dan vraagt ie waarom ze die voorste meneer de goot in duwen. Terwijl het juist moet verbeelden dat ze die meneer eruit halen. Verheffing van het volk. Ik kom daar zo nog op terug.
En ten slotte zie je pas Troelstra zelf. Hij oogt een beetje wereldvreemd. Iemand die inderdaad meer met ideeen bezig was en idealen dan met draagvlak daarvoor in de stoffelijke wereld. En als u goed kijkt: zulke snorren droegen mannen in Nederland in die tijd.

Maar nou die rooie 1 mei-glans. Waar bestaat die nog uit in 2008? Plasterk in NRC Handelsblad van afgelopen week had het over rechtvaardigheid, verheffing, en gemeenschapsdenken. Wel een mooi rijtje. Een soort van nieuwe versie van spreiding van kennis, macht en inkomen. Die ook nog altijd mooi is, vind ik.

Arie van der Zwan, die ik nog niet helemaal gelezen heb, en Thijs Wöltgens met hem, concentreert zich heel erg op de factor arbeid als basisleerstuk voor een herboren PvdA, en daar heeft Van der Zwan gelijk in. Mijn rijtje van drie ideologische veren wordt dan: arbeid, verheffing, en gemeenschapszin.
En dan doe ik er nog een scheutje Wouter Bos en Herman Tjeenk Willink bij: dingen durven benoemen, het debat weer durven voeren over de dingen waar het echt om gaat, helderheid bieden en de daad bij het woord voegen, zorgen dat je verschil maakt als je politiek bedrijft, zorgen voor herkenning en legitimatie van het politieke bedrijf. Dat laatste gaat over hoe je het doet, de ideologische uitgangspunten over wat je wilt bereiken.

Wat betekenen die drie ideologische uitgangspunten, arbeid, verheffing en gemeenschapsdenken, nou voor de Haagse lokale politiek?

Laten we beginnen met de factor arbeid. Werk dus. In de stad Den Haag betekent dat dat we aan de ene kant moeten zorgen voor een sterke economie, zodat er voldoende werkgelegenheid is voor iedereen. En daar is nog wel het nodige aan te doen in Den Haag. Ondernemerschap stimuleren, hindernissen voor ondernemerschap wegnemen – denk maar aan de bureaucratie, maar ook aan de bereikbaarheid van de stad.

En aan de andere kant moeten we ook kijken naar zwakke groepen op de arbeidsmarkt: vrouwen – de kinderopvang is in Nederland in al die jaren nog nooit eens echt goed geregeld. Migranten – denk aan discriminatie, uitbuiting, taalhandicaps. Mensen met een beperking – kijk eens naar al die wajongers, die als we niet goed uitkijken straks allemaal hun hele leven thuis zitten. Was niet het uitgangspunt van de Partij van de Arbeid, dat werk je leven verrijkt, dat je er van leert, dat je er andere mensen ontmoet, en dat je met de inkomsten die je uit je werk verkrijgt in je eigen levensonderhoud kunt voorzien? Juist zo kunnen we ook armoede bestrijden. Iedereen aan het werk dus, met de krimpende beroepsbevolking hebben we alle arbeidskracht ook hard nodig.

Natuurlijk noem ik de gesubsidieerde banen. Met de mensen die deze banen bezetten moet je niet sollen. Dat is niet goed voor hen, want ze ontlenen, net als wij allen, aan hun baan hun zelfvertrouwen. En niet goed voor de stad, want ze doen allemaal geweldig nuttige dingen, in de sport, op de scholen, in de cultuur, in het welzijnswerk, in de beveiliging. Als je ze nu dwingt een gewone baan te zoeken, en gesteld dat dat je zou lukken ook nog, dan voorspel ik dat we over een anderhalf jaar er weer een heleboel terugvinden in de kaartenbakken van de sociale dienst. En wat hebben we daar dan mee gewonnen? Niks, alleen maar onrust gecreëerd. Bij de mensen zelf, die die banen vervulden, en in de stad, die niet meer profiteert van al het geweldige werk dat ze doen, de conciërges op de scholen, de ondersteuners bij de sportverenigingen en in de culturele sector. Recht op werk, juist ook voor diegenen die een steuntje in de rug nodig hebben, dat zou het motto kunnen zijn, tegen een behoorlijk salaris.

Tot zover nu voor vandaag, 1 mei in Den Haag, de eerste ideologische draad: de factor arbeid.

Dan het tweede ideologische uitgangspunt: verheffing. Dat gaat over scholen, waar je niet zoals nu met een grotere taalachterstand vanaf komt dan je er op kwam, nee het gaat over scholen waar je je talenten kunt ontwikkelen, nieuwe horizonten ontdekt. Het gaat over taal, toch bij uitstek het middel om je in deze maatschappij een positie te verwerven, maar het gaat ook over cultuur: over zo op het oog zinloze dingen, die je wel aan het denken kunnen zetten, je blik kunnen verruimen, je optillen boven het alledaagse. Over muziek die je raakt, een boek dat je leest, een gedicht of verhaal dat je hoort, een mooi gebouw dat je ziet. Over Koninginnenach, waar iedereen elkaar treft. Wat mij betreft gaat het heel concreet over de voorschool: alle kinderen met een taalachterstand verplicht naar de voorschool vanaf twee en een half – en dat zijn echt niet alleen migrantenkinderen van wie de ouders nog niet zo lang in Nederland wonen, dat zijn ook de oorspronkelijke Hagenezen, die geen leescultuur hebben, vooral televisie kijken, met functioneel analfabete ouders. Maar het gaat ook over de positie van de leraar die weer de professional moet worden, die, opnieuw Plasterk, weer de ster van de school moet worden. Waarom belonen we die hele goede leraar op die school in een achterstandswijk niet beter? Waarom wordt die leraar of lerares niet weer de baas over wat er wordt geleerd en hoe het wordt geleerd? Het gaat over het doorbreken van witte en zwarte scholen, want kinderen leren ook heel veel van elkaar. Het gaat over beroepseducatie; taal alleen is niet genoeg. Het gaat over het uit het slop halen van het vmbo. Door het vmbo te isoleren in afzonderlijke schoolgebouwen hebben we nu allemaal zwarte en witte scholen in Den Haag. Dat was toch niet de bedoeling? Het gaat over het voorkomen van drop outs, leerlingen die helemaal niet meer naar school gaan, die wegzinken tussen alle zogenaamd sluitende aanpakken door.

En het gaat over cultuur in de wijken, over jongerencultuur, over verbindingen tussen culturen, over ontmoetingen.

Ook daar kunnen we in Den Haag in de komende jaren nog heel veel verbeteren. Ook daar staat de PvdA voor.

Ik pleit voor een Rotterdamwet voor het onderwijs: een wet, waarin voor Den Haag een aantal knellende centrale regels buiten werking wordt gesteld, zodat we hier ons eigen onderwijsregime kunnen volgen. Den Haag onderwijsvrijstaat. Te beginnen in de krachtwijken.

Ik had het over arbeid, over verheffing. Ten slotte de derde rode draad: de gemeenschap als uitgangspunt voor ons denken en handelen.

Ik daag al die rechtse politieke bewegingen uit: wat zij doen is volksverlakkerij. De samenstelling van onze bevolking is blijvend veranderd. Mensen zijn hier naar toe gekomen om een beter bestaan op te kunnen bouwen, vaak niet eens zo zeer voor hunzelf als wel voor hun kinderen. Geef ze ongelijk. Het heeft geen zin om zoals daar op die rechterflank lekker te keer te gaan tegen nieuwkomers in onze maatschappij. De samenleving gaat niet veranderen als Rita of Geert aan de macht komen. Het wordt alleen grimmiger. En dat lijkt ons niet de bedoeling. Wat is dan wel de bedoeling? We zullen het met elkaar moeten doen. En daarom kunnen we maar beter de tegenstellingen proberen te verminderen. We moeten beter met elkaar in gesprek komen. Elkaar aanspreken op wat echt niet kan, maar ook de ogen openen voor de dingen die we niet goed hebben geregeld. Ik ben niet verbaasd als de migrant in de Schilderswijk tegen mij zegt, dat intergratie voor hem wel een probleem is. Met wie zou hij moeten integreren? Met zijn Turkse buren misschien? We moeten de patronen doorbreken waarbij de nieuwkomers allemaal in dezelfde wijk komen wonen en daarmee de participatie alleen maar verder achterop helpen. Nu is er gedwongen spreiding: iedere nieuwkomer komt automatisch terecht in twee of drie wijken in de stad, namelijk die wijken waar het aanbod aan betaalbare huurwoningen groot genoeg is. Transvaal, de Schilderswijk, Zuidwest. Dat moeten we doorbreken. Met de herstructurering van Transvaal en Zuidwest gebeurt er het nodige. Maar ik durf hier wel hardop te vragen of we twintig, dertig jaar geleden de Schilderswijk echt goed hebben aangepakt? Hebben we toen voldoende gevarieerd gebouwd? Bouwen we voldoende voor nieuwkomers in de andere wijken? Ik denk het niet. Of een ander onderdeel van dit thema: doen we genoeg aan het de ontwikkeling van de eigen identiteit van alle jongeren ongeacht hun land van herkomst? Maken we alle jongeren weerbaar en mondig? Hebben ze een verdedigingslinie tegenover krachten die alleen verder willen polariseren? Ik denk van niet. Laten we het daar nou eens echt over hebben. Zonder taboes, zonder politieke correctheid, zonder al te lange tenen van weerszijden. We kunnen onze ogen niet sluiten voor wat er niet goed gaat in onze stad met al die culturen en religies.

Genoeg, u bent moe. Veel sprekers, te weinig zang. Tijd voor het volgende programmaonderdeel. Weet dat de PvdA in Den Haag er zin in heeft om alle grote thema’s vanuit een rotsvaste sociaaldemocratische ideologie aan te pakken. Denkt u vooral met ons mee.

Marieke Bolle