Bart Tromp

De wonderlijke terugkeer van de wijkgedachte

Di 3 Apr 2007 - Bart Tromp

Gemeenten bieden tegen elkaar op over wie de rotste buurt heeft, om zo op
de prijslijst van de minister te komen.
De naoorlogse wederopbouw en uitbreiding van steden is gebaseerd op de wijkgedachte, die eerder in de Verenigde Staten wortel had geschoten. De klassieke tekst is De stad der toekomst, de toekomst der stad (1946). Daarin is de wijkgedachte de panacee tegen de verschrikkingen van de grote stad. Die stond gelijk aan vervlakking en vervreemding. Het schrikbeeld was dat van de ontwortelde, anonieme massamens.
De wijk moest daarom een territoriale gemeenschap vormen, waarin mensen werkelijk samen leefden. Een ideaal gebouwde wijk zou een bewoner eigenlijk zijn hele leven niet meer hoeven te verlaten, behalve voor zijn werk. Hij (en zij) moesten er alles aan voorzieningen en menselijke contacten aantreffen waaraan behoefte werd gevoeld.
De schaal mocht niet groter zijn dan om er bedaard met een kinderwagen te kunnen wandelen. Confessionele partijen en kerkelijke instanties verwachtten dat zo’n wijk geloofsafval op zijn minst zou afremmen.
In 1955 werd deze wijkgedachte plechtig begraven door de socioloog J.A.A. van Doorn. Hij voerde overtuigend aan dat ‘de wijk’ helemaal geen vanzelfsprekend integratiekader vormt, dat verwachtingen over gemeenschapsleven op wijkniveau irreëel waren en vooral getuigden van een antistedelijke mentaliteit.
Was de oorspronkelijke wijkgedachte doortrokken van een christelijk en conservatief gemeenschapsdenken, aan het eind van de jaren zestig beleefde dit concept een wedergeboorte, nu echter gekleed in linkse idealen. De nieuwe propagandisten waren welzijnswerkers en als architecten vermomde amateursociologen.
Zij vonden dat het prachtig zou zijn als wijkbewoners van alles met elkaar zouden ondernemen. Ook hier weer de gedachte dat mensen die op een bepaald territorium wonen, daarom ook een gemeenschappelijke identiteit hebben, die gaat boven allerlei andere identiteiten, gebaseerd op familie, vriendschap, beroep, sport, cultuur, godsdienst, enzovoorts.
Dat een wijk ook een sociaal geheel vormt, is echter alleen onder bijzondere voorwaarden waarschijnlijk. De twee voornaamste zijn dat de bewoners elkaar als mensen van gelijke status zien en dat sprake is van problemen op wijkniveau. Traditionele haarden van armoedecultuur, zoals de oude Jordaan, voldeden het best aan dit ideaal.
Een beroemd voorbeeld van de vernieuwde wijkgedachte was de experimentele wijk Geestenberg, die in de jaren zeventig in Eindhoven gestalte kreeg. Architect Frank van Klingeren ontwierp het wijkcentrum, het Karregat. Dat moest van hem zonder schotten tussen bijvoorbeeld school en markt blijven om zo de wijkbewoners tot gemeenschappelijke inspanningen en saamhorigheid te dwingen.
Dat die bewoners waarschijnlijk hun vrije tijd liever niet aan wijkproblemen wilden besteden, dat paste niet in deze ideologie van architectonisch determinisme. Uiteindelijk is het Karregat toch maar aangepast. Ook van deze nieuwe wijkgedachte kwam niets terecht.
De beperkte mogelijkheden van de wijk als sociale eenheid zijn in de afgelopen eeuw vanzelfsprekend steeds verder uitgehold door technologische en sociale ontwikkelingen. Opleiding en moderne verkeers- en communicatiemiddelen hebben mensen steeds minder afhankelijk gemaakt van territoriale nabijheid. De generatie ‘sociale’ architecten als Van Klingeren is inmiddels opgevolgd door postmoderne, die uitgaan van individuele leef- en woonstijlen.
Toch lijkt de wijkgedachte een derde leven te krijgen. De basis is een als altijd te dik rapport van de WRR, dat vrijwel alle misverstanden waarop de oorspronkelijke wijkgedachte berust, opnieuw in omloop brengt. Daarnaast hebben postmoderne architecten de maakbaarheidsgedachte van de wijk langs een omweg nieuw leven ingeblazen. ‘Wonderlijk is dat tegenwoordig via leefstijlonderzoek wordt geprobeerd een territoriale collectiviteit te creëren door mensen met dezelfde leefstijl dicht bij elkaar te laten wonen,’ zo constateerde architect en stadssocioloog Sabine Meijer kort geleden.
Vanzelfsprekend is dit alles koren op de molen van het christelijk-sociale kabinet, dat in het regeerakkoord dan ook vrome woorden wijdt aan het ‘samen’ doen in buurten en wijken. Maar niet in alle buurten en wijken – het gaat alleen om ‘probleemwijken’. In andere is ‘samen’ wonen blijkbaar niet zo belangrijk.
Kortstondig minister Pieter Winsemius (VVD), ook de man achter het WRR-rapport, identificeerde 140 probleemwijken, waarvan veertig zich in een ‘gevarenzone’ zouden bevinden. Die moeten ‘vernieuwd’ worden. Vandaar het schouwspel van gemeenten die tegen elkaar opbieden over wie de rotste buurt van het land heeft, teneinde op de prijslijst van de minister van Wonen, Wijken en Integratie te belanden.
De kritiek van Van Doorn wordt in het WRR-rapport wel even vermeld, maar niet in de analyse verwerkt. Waarschijnlijk is dus dat ook deze derde wijkgedachte op een mislukking uitloopt.

Bart Tromp
Verschenen in Het Parool, 29 maart 2007

Reacties op dit bericht

wijkgevoel
Gepost op: dinsdag 10 april '07 - 17:43

de enige reden dat mensen uit een bepaalde wijk met elkaar gaan samenwerken en dus een gemeenschapsgevoel krijgen is het creeeren van een "gemeenschappelijke vijand".
In Ypenburg bijvoorbeeld heeft men dat voor elkaar gekregen door een helihaven te plannen met daaraan gekoppeld herriemakende vluchten als lijndienst.
Het gevolg is enorme cohesie tussen de ypenburgers. Dik honderd mensen hebben zich in korte tijd gemobiliseerd om het tij te keren.
Dus wil een wijkgedachte slagen, creeer iets waaraan iedere bewoner van elke sociale klasse zich kan ergeren.
succes verzekerd.

herman van der helm

Wijkgedachte
Gepost op: dinsdag 10 april '07 - 18:02

Nou Herman, je moet ze niet op ideeen brengen. Als het plan in Ypenburg niet doorgaat, wordt straks in het kader van het creeeren van een wijkgevoel gewoon een nieuwe wijk tot slachtoffer gemaakt...

Maar je hebt wel gelijk, ik heb nog nooit zoveel buurtbewoners gesproken als nu met de helihaven en ik denk dat dat voor velen geldt...

Er zijn ook vast veel meer voorbeelden te noemen waar dit speelt (weidevogelpark?). Laatste was zelfs op het nieuws dat soenieten en sjieten samen tegen de amerikanen aan het demonstreren waren...

Susanne

Gemeenschapszin
Gepost op: woensdag 11 april '07 - 01:41

Het is inderdaad zeer frappant toch wel dat irritante plannenmakerij in de achterkamer moet leiden tot gemeenschapszin in de Wijk. Jammer dat rampspoed mensen noodgedwongen op de been moet brengen. Met name daar waar de raadsleden het laten afweten. Met name de poppetjes in de Coalitie die als schoothond van hun wethouder functioneren.

Pikant detail nu is dat de oppositieraadsleden op het idee kwamen om tbv van de VCP-ontwikkelingen op 10 april zelf maar een hoorzitting te organiseren met bewoners. Niet slechts in het besloten kamertje met de welbekende Sleutelpersonen. Maar openbaar en voor iedereen toegankelijk en met de pers erbij.

Als toezichthouders, controleurs en kaderstellers waren de Raadsleden der oppositie allen aanwezig. Kijk dat heet nou DUALISME het optrekken met de bewoners ofwel de stemmer ipv meebesturen met het college!!! Dat zit bij de heren en dames Raadsleden ofwel de rakkers van de coalitie nog niet helemaal danwel helemaal nog niet tussen de oren volgens die Mevrouw Leemhuis-Stout.

Nou dat belooft wat met die nieuwe uitgeklede Inspraakverordening. De bewoners in Vinex Ypenburg rondom het park aan de Weidevogellaan komen in opstand vanwege de plannen met die woontorens. En ook zelfs ook de bewoners uit die hoedenwijk genaamd het Staten kwartier komen in opstand vanwege de nieuwbouw van Europol. De bestemmingplanprocedure Reigersbergen 1964 (Nationaal automobielmuseum Louwman) gaat weer koud vooraf aan en de bezwaar- beroepschriften wapperen reeds in de lentestorm.

En dan noem ik er maar een paar.

Mensen, het belooft een lange hete zomer te gaan worden volgens Al Gore.

Overigens, Wijken zijn in principe geen probleemwijken. Zij worden door omstandigheden zo gemaakt. En ik vrees dat de gemeente door nalatigheid hier voor een belangrijk deel debet aan is. De probleemwijkenlijst van Vogelaar en vlak daarvoor Winsemius dateert al van het jaar 2000 en zelfs nog daarvoor. En diezelfde Haagse wijken stonden er toen ook al op !!!! Vreemd wel toch!!!

Kortgezegd, wat denkt ene Willem hier aan te gaan doen ??

Jan Hunck

Gemeenschapsgevoel
Gepost op: woensdag 11 april '07 - 08:07

En volgens mij moet het ook wel wat goedkoper kunnen... Alle procedures, of het nu een automobielmuseum of de helihaven is, voert de gemeente grotendeels op ons gemeenschapsgeld. Naast onze eigen advocaat betalen we natuurlijk ook de kosten van de gemeente... Volgend jaar vast weer een grote belastingverhoging...

Neem nou weer de helihaven. Stel dat de gemeente het voor elkaar krijgt dat die er komt, en het wordt een succes (ok ik geef toe, de kans op beide is niet zo groot). Dan volgt natuurlijk eens in de zoveel tijd van helinet een uitbreidingsvraag (dat kennen we van Schiphol). Het wordt netjes aangevraagd, want achter helinet zitten erg nette ondernemers. En ja hoor, de hele wijk mag zich weer mobiliseren en mag weer in de pen voor het schrijven alle bezwaarschriften.

Goh. Ik zie hier bijna een hele mooie methode om de wijkgedachte in Ypenburg in het vaandel te houden...

Susanne

Reageer

Reageren kan op twee manieren:

  1. Met je naam en e-mailadres: je moet je reactie per e-mail bevestigen.
  2. Met je eigen account: je reactie wordt automatisch geplaatst. Hiervoor moet je wel eerst registreren en inloggen.
Naam*:
E-mail*:
 
 
Titel*:
Reactie*: