Kan je een hele beleidssector over het hoofd zien? Wellicht een merkwaardige vraag. En toch is het gebeurd. In de formatie lijkt de PvdA de ruimtelijke ordening domweg te zijn vergeten. Er wordt in het regeerakkoord op geen enkel punt bijgestuurd ten opzicht van het vorige kabinet. Hoe is het mogelijk? Terwijl de ondernemers journalisten en nieuwe kamerleden rondvluchten aanbieden boven het westen van Nederland om de snelheid van de verrommeling duidelijk te maken; terwijl rijksbouwmeester Crouwel, rijksadviseur voor het landschap Sijmons en rijksadviseur Brouwer (infrastructuur) allemaal waarschuwen dat de ingeslagen weg de verkeerde is?

De vigerende Nota Ruimte van het vorige kabinet verdient het om als ‘de lege nota’ de geschiedenis in te gaan. Eigenlijk wordt alle beleidsbeslissingen over de schutting bij de lagere overheden gekieperd. Dat zal ons de komende tijd op tal van nieuwe ‘wethouderslaantjes’ komen te staan aan de bosranden van de dorpen, aan het water, en op het heuveltje (om over de bedrijventerreinen maar niet te spreken). Grote vraagstukken als de zorg voor het cultuurlandschap, de ruimtelijke consequenties van de klimaatverandering, de ontwikkeling van een meer ecologisch verantwoordelijk organisatie van de mobiliteit, werden niet geagendeerd.

De sociaal democratie heeft de Nederlandse ruimtelijke ordening sterk mede bepaald. Maar nu is vergeten bij te sturen. Bijna hadden we, zo lijkt het, niet eens een minister voor RO gehad. Jacqueline Cramer werd uiteindelijk alsnog minister voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM). Nu doen we al een tijdje niet meer aan volkshuisvesting dus die betiteling had wel mogen heroverwogen. Maar dat geldt niet voor RO. In het verleden wisselden minister en staatssecretaris elkaar steeds af: minister voor RO, dan een staatssecretaris voor milieu, etc. Maar in deze formatie is geen plaats ingeruimd voor een staatssecretaris voor RO en zo ligt ook dat op het bord van de minister. Gegeven het feit dat minister VROM coördinerend bewindspersoon is, is dit, naast het milieu, een enorme portefeuille. Maar wel een met kansen.

Inhoudelijk kan en mag de Nota ruimte niet als uitgangspunt worden genomen. Daarin worden de mooiste landschappen beschermd met een regime van ‘Ja, mits’. Dat betekent zoveel als dat er ontwikkelingen plaats mogen vinden mits er rekening wordt gehouden met de landschappelijke kwaliteit. In een drukbevolkt land als het onze werkt dat niet. Wanneer we nu nog mooie stukken van het land willen beschermen ontkomen we niet aan een veel scherper sturingsregime: ‘Nee’ of ‘nee, tenzij’.

In de afgelopen periode had het rijk geen enkele ambitie op ruimtelijk gebied. De gevolgen daarvan zullen pas over een aantal jaren zichtbaar worden. Wanneer dit kabinet een bijdrage wil leveren aan de ontwikkeling van Nederland tot een innovatieve, meer duurzame en leefbare Europese regio, dan moet het alsnog nieuw strategisch ruimtelijk beleid definiëren.

Maarten Hajer
Verschenen in S&D maart 2007